pytanie zadane 17 maja 2017 w Historia przez użytkownika anonimowy

2 odpowiedzi

odpowiedź 17 maja 2017 przez użytkownika

Jednostki miar wagi (masa, ciężar) używane w dawnej Polsce zamieszczę w poniższej tabeli. Uwzględnię w niej jednostki Nowopolskie i Staropolskie. Nowopolskie jednostki funkcjonowały po roku 1818, natomiast Staropolskie w latach 1764-1818. Podam nazwę jednostki, wartość jednostki względem innych jednostek oraz przybliżoną wartość w jednostkach metrycznych.

Nowopolskie jednostki miary (handlowe, ogólne i aptekarskie):

Jednostka Wartość
do innych
jednostek
Wartość w
jednostkach
metrycznych
cetnar
kamień
funt
uncja
łut
drachma
skrupuł
gran
granik
4 kamienie=100 funtów
25 funtów
16 uncji=32 łuty
2 łuty
4 drachmy
3 skrupuły
24 grany
5,5 graników
-
40,55 kg
10,14 kg
0,405 504 kg
25,34 g
12,67 g
3,168 g
1,056 g
44,00 mg
8,000 mg
funt aptekarski
uncja aptekarska
drachma aptekarska
skrupuł aptekarski
gran
1 funt norymberski
1/12 funta aptekarskiego
3 skrupuły aptekarskie
20 granów aptekarskich
-
0,35851 kg
29,88 g
3,7345 g
1,245 g
62,24 mg

 Staropolskie jednostki miary:

Jednostka
cetnar koronny
kamień koronny
funt koronny
funt gdański
funt warszawski
grzywna
łut
skojec
cetnar litewski
kamien litewski
funt litewski
łut litewski
5 kamieni=160 funtów
32 funty
1 funt wrocławski lub krakowski
-
-
pół funta wrocławskiego
1/32 funta funta
1/24 grzywny
5 kamieni litewskich
40 funtów litewskich
4/5 funta berlińskiego
1/32 funta litewskiego
64,8 kg
12,97 kg
0,405 23 kg
0,398 kg
0,477 kg
0,2026 kg
-
-
74,8 kg
14,97 kg
0,374 kg
11,7 g

odpowiedź 1 czerwca 2017 przez użytkownika

Gdy powstawało państwo polskie to miary były różnorodne i zmienne. Zależały głównie od mierzącego, miejsca i rodzaju dobra. Stabilizacja miar i wag nastąpiła dopiero wraz z rozwojem administracji skarbowej i handlu w XII wieku. Jednostki te zaczęto łączyć w system właściwy dla danego miasta i regionu. Stąd też powstały, tak jak wymieniono w powyższym artykule, miary chełmińskie, gdańskie, krakowskie, lwowskie, poznańskie, warszawskie i wrocławskie (dlatego też funkcjonowały różne miary). Jednolity system miar wprowadzono dopiero w 1764 roku. Do ważniejszych jednostek miar i wag staropolskich należały:

Nazwa i podział jednostki Wielkość
Handlowe miary długości w m
sążeń, sięg = 3 łokcie 1,787
łokieć = 2 stopy 0,596
stopa = 2 ćwierci 0,298
ćwierć = 2 dłonie 0,149
dłoń = 3 palce 0,074
palec, cal = 1/3 dłoni 0,025
Rolne i drogowe miary długości w m
staje, zagon = 3 sznury 133,996
sznur = 10 prętów 44,665
pręt = 2 kroki 4,467
krok = 1/2 pręta 2,233
Rolne miary powierzchni w m2
łan frankoński 43,2 morgi = 258554
łan królewski, rewizorski 90 mórg = 538649
morga, mórg = 3 sznury2 5985
sznur2 = 10 prętów2 1995
pręt2 = 1/10 sznura2 199,5
Miary pojemności ciał sypkich w l
łaszt = 30 korcy 3618
korzec = 4 ćwiertnie 120,605
ćwiertnia, ćwierć = 8 garncy 30,151
garniec = 4 kwarty 3,769
kwarta = 4 kwaterki 0,942
kwaterka = 1/4 kwarty 0,236
Miary pojemności ciał płynnych w l
beczka = 14,4 konwi 271,36
konew = 5 garncy 18,845
garniec = 4 kwarty 3,769
kwarta = 4 kwaterki 0,942
kwaterka = 1/4 kwarty 0,236
Miary masy w kg
cetnar 64,836
kamień = 32 funty 12,967
funt = 2 grzywny 0,405
grzywna = 16 łutów 0,203
łut = 1/16 grzywny 0,013

...