seohost
pytanie zadane 18 sierpnia 2015 w Nauka i technika przez użytkownika anonimowy
I co się do nich zalicza, jakie gatunki utworów pisanych?

1 odpowiedź

odpowiedź 19 sierpnia 2015 przez użytkownika

Rodzaje literackie to podstawowy podział dzieł literackich, ze względu na budowę i formę wypowiedzi. Podział ten został stworzony już w czasach antycznej Grecji i jego rodzaje to: liryka, epika i dramat. Każdy z rodzajów ma jeszcze swoje gatunki.

LIRYKA - ukazuje świat poetycki nie bezpośrednio, lecz przez pryzmat osobistego przeżycia autora. Nazwa 'liryka' wzięła się od instrumentu 'lira', przy której dawniej śpiewano pieśni.
Wyróżnia się następujące gatunki liryki:

1. Hymn - to uroczysta pieśń pochwalna, najczęściej możemy słyszeć hymn danego państwa np. hymn Polski, ale innymi przykładami hymnu może być 'Smutno mi Boże...' J. Słowackiego.

2. Oda - utwór sławiący ideę, wydarzenie lub czas. Przykład 'Oda do młodości' A. Mickiewicza, 'Oda do młodości' J. Słowackiego. 

3. Elegia - utwór poważny, refleksyjny, zazwyczaj smutny np. 'Żale Sarmaty' F. Karpiński, 'Elegia o ... chłopcu polskim' K. K. Baczyński.

4. Fraszka - wierszowany utwór rymowany, humorystyczny lub ironiczny np. 'Fraszki' J. Kochanowskiego.

5. Tren - utwór żałobny np. 'Treny' J. Kochanowskiego.

6. Pieśń - utwór związany z obrzędowością, pieśniami ludowymi np. 'Pieśni' J. Kochanowskiego.

7. Sonet - składa się z 14 wersów. Przykład 'Do trupa' J. Morsztyn.

EPIKA - bezpośrednie przedstawienie zdarzeń świata zewnętrznego w formie opisu lub opowiadania. 
Wyróżnia się następujące gatunki epiki:

1. Powieść - zwykle bywa pisana prozą, posiada wiele wątków i dużą liczbę bohaterów. Powieść ma również swój podział na rodzaje, może być powieść przygodowa, kryminalna, biograficzna, społeczna itp. Przykładem powieści mogą być takie utwory jak: 'Krzyżacy', 'Quo vadis' H. Sienkiewicza, powieści Katarzyny Puzyńskiej, 'Syzyfowe prace' S.Żeromski. 

utopce katarzyna puzyńska

2. Nowela - utwór krótki z małą liczbą bohaterów, której treść dotyczy zazwyczaj jednego wydarzenia, mającego znaczenie symboliczne. Przykładem nowel są 'Janko Muzykant', 'Szkice węglem', 'Latarnik' H. Sienkiewicza, 'Kamizelka', 'Katarynka' B. Prusa, 'Dym' M. Konopnickiej, 'Siłaczka', 'Zmierzch' S. Żeromskiego. 

3. Opowiadanie - jest podobne do noweli, ale brak w nim wyraźnie zarysowanej akcji, ma luźną konstrukcję. Przykłady to m.in.: 'Stary człowiek i morze' E. Hemingway, 'Ikar' J. Iwaszkiewicz.

4. Pamiętnik - są to chronologicznie ułożone wydarzenia przedstawiające życie jakiejś osoby, często bohaterem jest osoba pisząca pamiętnik, gdyż pisze o sobie, o swoich przeżyciach. Przykładem może być 'Pamiętnik narkomanki' B. Rosiek, 'Pamiętnik Mary Berg' M. Berg, 'Pamiętnik' N. Sparks

pamiętnik narkomanki

5. Epopeja - przykładem tej formy epickiego gatunku może być 'Pan Tadeusz' A. Mickiewicza.

6. Sielanka 

7. Ballada - łączy w sobie cechy liryki, epiki i dramatu. Zazwyczaj jest ona osadzona bardzo romantycznie, występuje w niej opis jakiegoś ludu, społeczeństwa, przedstawia tradycje ludowe, wierzenia i przysłowia. Przykłady ballady to 'Świtezianka'', 'Pani Twardowska' A. Mickiewicza.

8. Satyra - ośmieszający utwór, który jest karykaturalny, przerysowany, pokazany w krzywym zwierciadle. Przykłady to 'Żona modna', 'Pijaństwo' I. Krasicki.

9. Bajka - gatunek najczęściej narracyjny, pisana w celu dydaktycznym. Przykłady to m.in.: 'Przyjaciele' I. Krasicki.

10. Baśń - to bajka magiczna, przedstawia dzieje fantastyczne i zazwyczaj zaczyna się od słów: 'Dawno, dawno temu...'. Przykłady to baśnie H. CH. Andersena, braci Grimm. 

11. Epos - mityczny utwór, najczęściej wierszowany np. 'Iliada', 'Odyseja' Homera.

DRAMAT - przedstawia w formie działania, w formie dialogu, zdarzenia stanowiące zamkniętą całość, decydujące o losach ukazanych bohaterów. Dramat to sztuka granicząca z teatrem i literaturą. 
Wyróżnia się następujące gatunki dramatu:

1. Tragedia - utwór dramatyczny, który przeważnie kończy się katastrofą. Przykłady literatury: 'Odprawa posłów greckich' J. Kochanowskiego (pierwsza polska tragedia), 'Tragedia o polskim Scylurusie' J. Jurkowski, twórczość S. Wyspiańskiego m.in. 'Wesele', 'Balladyna' J. Słowacki.

2. Komedia - utwór pogodny, komiczny z żywą akcją i szczęśliwym zakończeniem. Przykładem może być 'Zemsta' A. Fredry. 

3. Dramat właściwy - na który początkowo mówiono tragikomedia (łączące tragedię i komedię). Przykładem mogą być 'Dziady' A. Mickiewicza. 

4. Opera i operetka

...